Veel bloed, wreedheid en duisternis. Zo staat ‘de Schotse tragedie’ van Shakespeare bekend. Tom Lanoye voegt daar in zijn bewerking twee onverwachte elementen aan toe. Passie en pijn, door een gemis aan wat nooit heeft mogen zijn. En de centrale, drijvende rol verhuist naar Lady Macbeth.
Zij en Lord Macbeth hebben elkaar al in hun jeugd onvoorwaardelijk trouw gezworen. Met de jaren is hun passie nog aangescherpt door de grote tragedie in hun leven: ze bleven kinderloos.
Na een moordende pestepidemie verliest de beroemde wetenschapper Faust alle geloof in zijn vak. De voormalige idealist overweegt zelfs uit het bestaan te stappen, na nog één keer de roes van het volle genot op te zoeken. ‘Zich kapotleven’ — dat is het motto. Na een helletocht keert Faust terug naar de wetenschap in de hoop zelf nieuw leven te scheppen. Te laat. Faust blijkt volstrekt overbodig geworden, als mens én als wetenschapper. ‘Oust Faust: weg ermee!’
DE STÖRM is in de loop van 2021 geschreven in Antwerpen en Kaapstad, op vraag van Reinhilde ‘Reina’ Decleir en in opdracht van Tutti Fratelli, haar gezelschap en levenswerk. Het is een vrije bewerking van The Tempest van William Shakespeare, een van haar theaterhelden, naast Molière, Dario Fo en Bertolt Brecht. Het was de bedoeling dat ze zelf een dubbelrol zou vertolken. Zowel de magiër Prospero als Sycorax, de moeder van het monster Kalibaan. Haar ziekte en dood op 6 april 2022 hebben dat verhinderd.
In de serie ‘Lanoye Hard Gemaakt’ verschijnt vroeg werk van Tom Lanoye opnieuw, geheel herzien en in een vormgeving van tekenaar en typograaf Gert Dooreman. De serie wordt nu afgesloten met een beroemd toneelproject (Ten oorlog) en met de eerste bundeling ooit van de gedichten die Lanoye tot nu toe schreef (De meeste gedichten).
Na een afschuwelijke aanslag in het hart van Europa neemt de moeder van de gedode terrorist het woord. Zonder haar zoon te vergoelijken of zichzelf te sparen, neemt ze de maat van de tijd waarin ze leeft.
Zo bouwt ze zich om, met smartelijk en soms rancuneus genoegen, tot een spiegel van een hele samenleving. ‘Had mijn zoon zijn daden gepleegd in oorlogstijd, en in het uniform van ons leger? Hij had een monument gekregen.’
Bij Shakespeare is Lear een oude middeleeuwse koning. Bij Tom Lanoye een bejaarde hedendaagse ‘Leading Lady’: Elisabeth Lear. Het regionale familiebedrijfje van haar vader heeft zij in de loop van haar loopbaan uitgebouwd tot een multinationale mastodont. Aan de vooravond van een wereldwijde bancaire crisis verdeelt zij het concern geheel onverwachts onder haar drie zonen. In ruil voor hun eed van liefde en dankbaarheid. De jongste zoon weigert. De gevolgen zijn niet te overzien.
Dood van een politicus
Met Revue Ravage schreef Tom Lanoye voor KVS en NTGent over het leven en werk van een oudere politicus. De man is al (te) lang voorzitter en wil ermee kappen, maar hij is te ijdel en te bang om zijn enige grote levenspassie op te geven: de politiek, en dus, de facto, de macht.
In het legendarische Ten oorlog zette Tom Lanoye acht koningsdrama’s van Shakespeare naar zijn hand. In Hamlet versus Hamlet maakt hij een even gedurfde en ingrijpende bewerking van ‘het stuk der stukken’.
Hamlet wordt algemeen gezien als het eerste moderne theaterpersonage hij dubt meer dan hij handelt. Als ‘halfwas’ voelt Hamlet zich bovendien verpletterd door de wereld van de volwassenen. Zo ontstaat een personage dat weifelt tussen zelfhaat en zelfoverschatting, tussen minachting voor zijn zwakke zelf en minachting voor de onzuivere wereld.
De Russen! is geschreven in opdracht van Toneelgroep Amsterdam. Het is een samenvoeging en bewerking van twee toneelstukken van Anton Tsjechov, Platonov en Ivanov, met nieuwe scènes en enkele citaten uit andere stukken van Tsjechov. Ivo van Hove regisseerde de voorstelling die in première ging tijdens het Holland Festival op 19 juni 2011, in de Stadsschouwburg Amsterdam.
Het lied van Jeanne en Gilles
Bloed & rozen. Het lied van Jeanne en Gilles is geschreven in opdracht van Toneelhuis (Antwerpen). Guy Cassiers regisseerde de voorstelling die in 2011 in première ging in Antwerpen. De tekst werd in datzelfde jaar in boekvorm uitgegeven door de krant De Morgen (Brussel).
De tekst van Bloed & rozen. Het lied van Jeanne en Gilles mag vrij worden gedownload en verspreid. Opvoeringen, geheel of gedeeltelijk, mogen pas plaatsvinden na een voorafgaande schriftelijke afspraak met SABAM.
De wraak van de vrede
Atropa. De wraak van de vrede is geschreven in opdracht van Toneelhuis (Antwerpen). Het is een zeer vrije bewerking van diverse bronteksten, hoofdzakelijk alle stukken van Euripides die handelen over de Trojaanse oorlog, maar ook teksten van Aischylos, Jean-Paul Sartre, George W. Bush, Donald Rumsfeld en Curzio Malaparte (meer bepaald uit De huid). Guy Cassiers regisseerde de voorstelling die in 2008 in première ging in Antwerpen. De tekst werd in datzelfde jaar uitgegeven door Prometheus (Amsterdam).
vrij naar Klaus Mann
Mefisto for Ever is geschreven in opdracht van het Toneelhuis (Antwerpen). Het is Tom Lanoyes vrije bewerking van Mefisto. Roman van een carrière van Klaus Mann. Guy Cassiers regisseerde de voorstelling die in première ging op 13 oktober 2006 in de Bourlaschouwburg in Antwerpen. De Nederlandse première vond plaats op 2 december 2006 in de Rotterdamse Schouwburg.
In dierbare herinnering aan Geert Muchez, die me met goede raad en stukken uit zijn privéarchief de sleutel verschafte tot deze bewerking.
Hooglied van versplintering
Fort Europa. Hooglied van versplintering is een theaternovelle van Tom Lanoye, geschreven in opdracht van Zuidelijk Toneel Hollandia, als basis voor de gelijknamige afscheidsvoorstelling van Johan Simons. In diens regie ging de voorstelling in 2005 in première in het Südbahnhof te Wenen, tijdens de Wiener Festwochen. In datzelfde jaar werd de tekst ook uitgegeven door Prometheus (Amsterdam).
Diplodocus Deks. Triomf der archeologie is een toneelstuk van Tom Lanoye, geschreven in opdracht van Publiekstheater (Gent) en Koninklijke Vlaamse Schouwburg (Brussel), naar een idee van Domien Van Der Meiren. In diens regie ging het stuk in 2004 in première in Brussel. Het werd in dat jaar uitgegeven door Prometheus (Amsterdam), in één band met De Jossen. Val en revival der saamhorigheid.